આ જ છે ભારતીય સંસ્કૃતિનો ખરો વિવેક

સામાન્ય દિવસોમાં સવારે 7 વાગ્યાના અરસામાં ભુજના જ્યુબિલી સર્કલ પાસે કે ગાયત્રી મંદિર નજીકના સ્મૃતિ મંદિર રોડ પર રોજનું કમાઇને રોજનું ખાનારા લોકો કામની શોધમાં મોટી સંખ્યામાં જોવા મળતા હોય છે. રોજનાો મૂલ મળે કે રોજ ચઢે તેના માટે કારીગરની આવડત મુજબ છકડો રીક્ષામાં તેના પેટા ઠેકેદાર કામદારોને લઇ જતા હોય છે. સાંજે આવીને ઝુંપડાનો કે ખુલ્લામાં દેખાય તેવા કાચા પાકા ઘરનો ચુલો બળતો હોય અને ઓછામાં ઓછા 8થી 12 લોકો જમવાની તૈયારી કરતા હોય. હાલમાં તો તમામ કામો ચાલુ નથી, જે છે ત્યાં રોજ મળે કે ન મળે તે પણ રોજ સવારે નક્કી થતું હોય છે. ટૂંકમાં રોજનું કમાવાનું નક્કી ન હોય તેમ ખાવાનું બનવાનું પણ નક્કી ન હોય. આવી સ્થિતિમાં પણ આ મજૂર વર્ગના પરિવારે ભારતીય સંસ્કૃતિના વિવેકની સાબિતી આપીને સંસ્કૃતિના સંસ્કારો જીવંત રાખ્યાનો અનુભવ થયો છે.  
બન્યું એવું કે એક પારિવારિક પ્રસંગમાં છોલે પુરીનું જમણ હતું અને છોલે ઘણા વધ્યા એટલે બાકી રહેલો છોલેનો ચોખ્ખો જ્થ્થો શ્રમજીવી પરિવારના ઝૂંપડે આપવાનું નક્કી થયું. ડબો ભરીને શ્રમજીવી પરિવારના કપડાંથી બાંધેલા ખુલ્લા `ઘર'ની બહાર પહોંચ્યા ત્યારે પરિવારના પુરુષનો પહેલો શબ્દ એ હતો કે `આવો સાહેબ જમવા'. જોવાનું એ છે કે તેમને ખબર હતી કે ડબામાં તેમના માટે કંઇક ખોરાક આપવા અમે પહોંચ્યા છીએ તેમ છતાં આવેલા આગંતુકને ચાલુ ચુલાએ તરત કહી દેવું કે ચાલો જમવા એ વિવેક ભારતમાં રહેનારાનો જ હોઇ શકે.  ત્યારબાદ તેમણે છોલે સ્વીકાર્યા હતા.  આવું વિવેકભાન ગુજરાતી હોય કે ભારતવાસીમાં જ શક્ય બને છે. કારણ કે ખુલ્લામાં રહેવા છતાં અને રોજના બે ટંક નક્કી ન હોય તેવી સ્થિતિમાં નજીકમાં ફરતા રહેતા ગાય, કૂતરાને પણ તેમના ભાગનું ખાવાનું આપવાનું ચૂકતા હોતા નથી. કોરોનાકાળની ગંભીર સ્થિતિમાં પણ આગંતુકને દાદ આપવી એ સંસ્કારને સલામ....

ભાવિન વોરા
તા. 06 મે 2021


#kachchh
#story
#culture

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

21મી સદીમાં કચ્છ : પાણી, પ્રવાસન અને ઉદ્યોગીકરણ, પુસ્તક પ્રતિભાવ 1

Image
21મી સદીમાં કચ્છ : પાણી, પ્રવાસન અને ઉદ્યોગીકરણ પુસ્તકના પ્રતિભાવો વાચકો દ્વારા મળવાના શરૂ થયા છે.   જે તબક્કાવાર અહીં રજૂ કરવામાં આવશે.  1.   ભાતીગળ ભોમકાનો ભલીભાંતિ ભેરપો   ભાવિનભાઈ વોરા તરફ હંમેશા આદરની લાગણી રહી છે. કચ્છમિત્રથી પત્રકારત્વનો પ્રારંભ કરનાર ભાવિનભાઈએ સાંપ્રત સમયના કચ્છનું દર્પણ પેશ કર્યું છે ' ૨૧મી સદીમાં કચ્છ : પાણી, પ્રવાસન અને ઉદ્યોગીકરણ'  પુસ્તકમાં. પત્રકારત્વમાં એમ. ફિલ. કરનાર ભાવિનભાઈ વતનપ્રેમમાં કલમને ઝબોડી કચ્છની સમસ્યાને, કચ્છની વિશેષતા આલેખે છે, ભાવિ દિશાદર્શન કરાવે છે અને તે પૂરી સજ્જતા અને અભ્યાસ સાથે ! ચાર વિભાગમાં ૧૨૭ પ્રકરણોમાં ૩૨૮ પૃષ્ઠો પર વિસ્તરેલા આ પુસ્તકમાં એમણે કચ્છના વર્તમાન મુદ્દાને પકડી તેને પૂરી નિસબત અને નિયતથી ન્યાય આપ્યો છે. કચ્છની પીડાને વાચા આપવામાં ક્યાંયે પાછીપાની કરી નથી તો અલબેલા કચ્છને પોંખવામાં એમની કલમ હરખભેર ઝૂમી ઊઠી છે. બે દાયકાના દસ્તાવેજીકરણના સ્તુત્ય કાર્યને આપણે વધાવીએ.      ભાવિનભાઈને ઉજ્જવળ ભવિષ્ય માટે શુભકામના સાથે અશેષ અભિનંદન !!  *સંજય પી ઠાકર* અભ્યાસુ અને લેખક ભુજ 2...
Read more

ભૂકંપે અચાનક લોકોના પ્રાણ હર્યા અને કોરોનાએ પ્રાણ-વાયુ વિના

કચ્છીઓ અને બૃહદ કચ્છીઓ આફત અને અવસરની વ્યાખ્યા સારી રીતે જાણે છે પણ બિમારીમાં ભરોસો ભારે પડયો 2001 નો ધરતીકંપ અમુક સેકન્ડ પૂરતો હતો , અમુક સમય પાછોતરી અસર હતી જ્યારે કોરોના મહામારીના વાયરામાં સાવચેતીનો અને આરોગ્ય સુરક્ષાનો સમય મળ્યો પણ આપણે ચૂકી ગયા #CORONA #EARTHQUACK #KACHCHH #OXYGEN ૨૬મી જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ , કચ્છ અને બૃહદ કચ્છીઓના માનસપટ પર અંકિત થઈ ગયેલો દિવસ છે . આ કુદરતી આફત વૈશ્વિક સ્તરે ભૂલાવાની નથી અને કચ્છની ઓળખ જ ભૂકંપીય જિલ્લા તરીકે થઈ ચૂકી છે ત્યારે કોરોનાએ બે દાયકા પહેલાની મહામારીનો ઉંડો આઘાત યેનકેન પ્રકારેણ માનસપટ પર લાવી દીધો છે . ભૂતકાળને યાદ કરીને દુઃખી ન થવું જોઈએ તેમ મનોવિજ્ઞાનીઓ અને મોટિવેશનલ સ્પીકર્સ કહેતા હોય છે . પણ , કચ્છના પરિપ્રેક્ષ્યમાં વાત કરીએ તો , આપત્તિ અને અવસરની રાજકીય નહીં પણ વાસ્તવિક વ્યાખ્યા સમજતા કચ્છી માડુને ફિનિક્સ પંખીની માફક ઉભા થવાની ટેવ છે . ભૂકંપ બાદ કલ્પનાતીત વિકાસ સંભવ બન્યો પણ ૧૮ હજારથી વધુ લોકોનો  કુદરતે ભોગ લીધો . કોરોના પણ આપત્તિ સમાન જ આવ્યો છે પણ તેમાં બચી શકાય તેવા સંયોગો માનવ પાસે હતા . ધરતીકંપ અચાનક આવેલી આફત હતી પણ કોરોના આ...
Read more

કચ્છને અલાયદું આપત્તિ વ્યવસ્થાપન તંત્ર અનિવાર્ય, ખરું ને ?

કચ્છ અને આપત્તિ બંને એકબીજાના પર્યાયમાં રહેતા આવ્યા છે 1956નો અઁજારને તહસનહસ કરનારો ભૂકંપ હોય કે એ અગાઉ 1819માં સિંધના પાણી વાળનારા અલ્લાહ બંધ વખતનો ધરતીકંપ. કોઈને કોઈ રીતે આ સરહદી જિલ્લાની નુકસાનકર્તા રહ્યા છે. કચ્છની તાસીર આપત્તિ અને અવસર વચ્ચે અટવાઈ ગઈ છે ત્યારે રાજ્ય સરકાર, જિલ્લા વહીવટી તંત્ર સતત ઉચાટમાં રહેતા હોય છે. તેનાથી વધુ દરિયા કિનારે રહેતા લોકો, માછીમારો, અગરિયાઓ અને ભૂકંપ ઝોન પાંચમા આવતા વિસ્તારોની સતત ચિંતા થવી એ સ્વાભાવિક બની રહ્યું છે. સમય સમયે સચવાઈ જતું હોય છે પરંતુ દરેક વખતે ઉચાટ કચ્છીઓએ સહન કરવો પડે છે. એક અલાયદા આપત્તિ વ્યવસ્થાપન તંત્રની અનિવાર્યતા સામે ઉભી છે.  મી એટલે કે વરસાદ કચ્છનું ઘરેણું છે અને એ ઘરેણું પહેર્યા વિના ચાલે તેમ નથી. મા નર્મદાના નીર મળ્યા પણ રાજકીય હેતુઓનું સાધ્ય પણ મળ્યું છે.  2001ના વિનાશકારી ભૂકંપ બાદ ૨૦૧૧ સુધી અવિરત અને ચોગરદમ થયેલી મેઘકૃપા થકી જિલ્લાવાસીઓ તરબતર રહેતા આવ્યા છે. સિંધુસાગર તો 1660ના અરસામાં વિલુપ્ત થઇ છે અને 1845 સુધી લખપતના લાલ ચોખાવાળા બંદરનો કારોબાર પણ ખોવાઇ ગયો હતો. ભૂતકાળના પડેલા દુકાળો એક તબક્કે ભુલાતા પણ આ...
Read more